preloader

Nitel Araştırma Yöntemleri

Nitel Araştırma Yöntemleri Nedir?

İnsan davranışları üzerine araştırma yapan kişiler, gözlem esnasında birbirinden farklı yöntemler kullanır. Bu yöntemler nitel ve nicel olarak iki ayrı grupta incelenmektedir. Nitel araştırma yöntemleri, sayısal verilere dayanmadığından dolayı daha çok sözel grupta kabul edilir. Nitel araştırma yöntemleri ile elde edilen verilerin tek bir sayıya indirgenmesi mümkün değildir. Bu nedenden dolayı genellikle psikoloji, sosyoloji gibi bilim dalları bu yöntemleri tercih eder.

Derinlemesine (Enformel, Biçimsel Olmayan) Görüşme

Araştırmaya konu edinilen probleme ilişkin yüzeysel bilgilerden çok gözlemci olarak seçilen kişilerin düşünce, görüş ve deneyimleri ile ilgili verileri toplamaya yönelik gerçekleştirilen veri toplama şeklidir. Araştırmacı bu yöntemi tercih ettiğinde, görüşmeyi gerçekleştirdiği kişi için hissettiği ve düşündüğü her şeyi söyleyebileceği rahat & doğal bir ortam oluşturulmalıdır. Görüşme boyunca araştırmacı çeşitli sorularla kişiyi konuya yönlendirmeli, söylenen her şeyi tam olarak not etmesi gerekir.

Odak Grup Görüşmesi

Nitel araştırma yöntemleri ile veri toplayan kişilerin tercih ettiği yöntemlerden bir tanesi de odak grup görüşmesidir. Pazar araştırmaları, sağlık yöntemi araştırmaları, sosyoloji ve iletişim araştırmaları,  uygulamalı alanlarda yapılan değerlendirmeler, eğitimsel malzemelerin geliştirilmesi ve eğitim alanındaki araştırmalarda yaygın olarak odak grup görüşmesi yöntemi tercih edilmektedir.

Günümüzde akademik çalışmalarda yaygın olarak tercih edilen odak grup görüşmesi yönteminin geçmişi eski zamanlara dayanmaktadır. Nitel veri elde edilmek istenen eylem araştırmalarında sıklıkla son yıllarda tercih edilen odak grup görüşmesi, en sistematik veri toplama şekli olarak kabul edilir.

Bireylerin düşüncelerini özgürce ifade edebilecekleri bir ortamda gerçekleştirilmesi ilkesine dayanan odak grup görüşmesi görüşülen kişilerin öznelliklerini ön planda tutar. Odak grup görüşmeleri ile gerçekleştirilen nitel veri toplama yönteminde araştırmacılar, grupların ve alt grupların görüşme esnasında yarı bilinçli olarak gerçekleştirdikleri hareketlerden yola çıkarak psikolojik ve sosyo kültürel özelliklere dair bilgi almayı ve davranışların altında yatan nedenleri öğrenmeyi amaçlar.

Yapılandırılmamış (Denetimsiz) Gözlem

Nitel bir araştırma yöntemi olarak kullanılan yapılandırılmamış (denetimsiz) gözlem modelinde gözlemlenen hareketlerin tümü doğal ortamında gerçekleşmelidir. Yani araştırmacı davranışın gerçekleştiği doğal ortamında gözlemlemeyi gerçekleştirir. Bu yöntemde araştırmacı da ortama katılır. Dilediği gibi davranışlara dair not tutarak kültürün bir parçası olmayı amaçlar. Bilgi toplamada tamamen özgür olan araştırmacı, gözlem sonunda elde ettiği verileri sentezleyerek soyut bir hale getirip raporunu sunmalıdır.

Yapılandırılmamış gözlem modelinin en önemli özelliği araştırmacının sürece doğrudan katılıp gözlemlerini kayıt altına almasıdır.

Katılımcı Gözlem

Nitel araştırma modelleri arasında yer alan katılımcı gözlem şekli bazı bölgelerde etnografik araştırma tekniği olarak da isimlendirilir. Bu yöntemde, araştırılan nesne veya grubun günlük yaşamına katılarak gözlem gerçekleştirilir. Araştırmacı, inceleme yaptığı grupla bir süre beraber vakit geçirmeli, onların yaşamında yer almalıdır. Araştırmacı, incelenen grubun yaşamında yer aldığı süre boyunca davranış biçimlerini, değer yargılarını, birbirleriyle olan ilişki ve iletişimlerini, toplumsal, ekonomik ve kültürel olaylar karşısında takındıkları tutum ve tavırları yakından gözlemleme ve not alma imkanı yakalar.

Bu araştırma yönteminde araştırmacı bulunduğu ortamı “laboratuvar” olarak kabul eder.

Katılımsız Gözlem

Nitel araştırma modelleri ile araştırmasını sürdüren araştırmacının incelediği grubun dışında kalarak, objektif olarak gözlemini gerçekleştirdiği araştırma yöntemi, katılımsız gözlem olarak bilinir. Bu yöntemi kullanan araştırmacılar, bu şekilde gerçekleştirdikleri gözlemlerinde her seferinde biraz daha profesyonelleşir. Katılımsız gözlem ile araştırmasını gerçekleştirmeyi planlayan araştırmacının dikkat etmesi gereken birkaç unsur bulunmaktadır.

Gözleme başlanmadan önce araştırmacı, grup veya olayın içerisinde neyin gözleneceğini net bir şekilde saptamalıdır. Belli bir süre aralığında sadece 1 kişi gözlemlemeli, özellikle araştırma konusu için kritik sayılabilecek davranışlar üzerinde yoğunlaşmalıdır. Gözlemlenen kişi veya olay gün içerisinde farklı zamanlarda, farklı olaylar karşısında değerlendirilmelidir. Bu yöntemde en önemli noktalardan birisi de gözlem sonuçlanan gözlenen kişinin gözü önünde kaydedilmeden gözlem yapılmasıdır. Öznel genellemeler veya değerlendirmeler gözlem verileri ile karıştırılmamalı, gözlenen davranışların tümü yer – zaman belirtilerek ayrıntılı bir şekilde araştırmada anlatılmalıdır.

Yarı – Yapılandırılmış Gözlem

Veri toplama aracı olarak kullanılan yöntemler arasında yer alan yarı yapılandırılmış gözlem, yapılandırılmamış gözlem ile elde edilen verilerin doğal ortamında sınanması ilkesine dayanır. Bu tür veri toplama yöntemini tercih eden araştırmacının öncelikle doğal ortamı gözlemlemesi gerekir. Ardından önceden gerçekleşmiş olan yapılandırılmamış gözlem ile elde edilen davranışların tekrar görülmesi halinde araştırmacı bu verileri kayıtları altına alır. Buna yarı yapılandırılmış gözlem adı verilir.

Yaşam Öyküsü

Bu çalışmada, araştırmacının konu edindiği araştırma probleminin taşıyıcısı olan kişiler üzerinde gözlem gerçekleştirilir. Her birey bir birim olarak değerlendirilir ve yaşamlarının ince ayrıntılarına kadar bu gözlemde inilmesi gerekir. Kişinin kendi yaşam öyküsü dinlenerek araştırmacı tarafından bu bilgiler kaydedilir ve gerekli veriler toplanır. Özellikle insanların yaşamlarında nasıl deneyimledikleri ve öznel olarak bu durumu nasıl değerlendirdikleri saptanmak istendiğinde bu yönteme başvurulur.

Örnek Olay İncelemesi ( Vaka Çalışması )

Örnek olay incelemesi, deneye dayalı bir nitel araştırma yöntemidir. Genel olarak araştırmaya konu edinilen olayın bütüncül algılanması veya sosyal olgu olarak incelenmesi amacıyla bu yöntem araştırmalarda kullanılır. Bu yöntemde incelenen olay veya olguya ilişkin tüm değişkenler incelenmelidir.

Durum, birey, grup veya bir kurumun araştırılmasında kullanılabilecek olan örnek olay incelemesi yöntemi, bir veya daha çok olayın derinlemesine incelemesine dayanır.

Leave a Reply